BHXH Bắt Buộc 2026 – Trường hợp Doanh Nghiệp Dễ Bỏ Sót

BHXH Bắt Buộc Năm 2026 – Những trường hợp Doanh Nghiệp Dễ Bỏ Sót Khi Đăng Ký

Cập nhật BHXH bắt buộc năm 2026: những trường hợp doanh nghiệp dễ bỏ sót như người làm việc không trọn thời gian, người quản lý không hưởng lương, một số chủ hộ kinh doanh và lao động nước ngoài; đồng thời lưu ý cách xác định đúng tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.

Từ ngày 01/07/2025, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 chính thức có hiệu lực và đã mở rộng đáng kể nhóm người thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/06/2025, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, tiếp tục quy định chi tiết việc thực hiện BHXH bắt buộc.

Đối với doanh nghiệp, điểm cần lưu ý không chỉ là mức đóng mà quan trọng hơn là xác định đúng ai thuộc diện phải tham gia.

Nếu bỏ sót người lao động hoặc xác định sai mức tiền lương làm căn cứ đóng, doanh nghiệp có thể phải truy đóng và chịu các biện pháp xử lý theo quy định.

1. KÝ HỢP ĐỒNG TỪ ĐỦ 01 THÁNG TRỞ LÊN – THUỘC DIỆN BHXH BẮT BUỘC

Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Đáng chú ý, pháp luật không chỉ nhìn vào tên của hợp đồng.

Nếu hai bên ký một văn bản mang tên khác nhưng nội dung thể hiện có việc làm có trả công, tiền lương và có sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên thì vẫn phải xem xét bản chất quan hệ lao động để xác định nghĩa vụ BHXH.

DOANH NGHIỆP CẦN LƯU Ý:

Không nên cho rằng chỉ cần đổi tên hợp đồng thành:

• Hợp đồng cộng tác viên;

• Hợp đồng khoán;

• Hợp đồng dịch vụ;

• Thỏa thuận hợp tác;

thì đương nhiên không phải tham gia BHXH.

Phải xem bản chất thực tế của quan hệ làm việc, không chỉ nhìn vào tên gọi của hợp đồng.

2. NGƯỜI LÀM VIỆC KHÔNG TRỌN THỜI GIAN CŨNG CÓ THỂ PHẢI ĐÓNG BHXH

Luật BHXH năm 2024 đã bổ sung rõ trường hợp người lao động làm việc không trọn thời gian.

Nếu người lao động thuộc quan hệ lao động theo quy định và có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất thì người đó có thể thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Như vậy, doanh nghiệp không nên mặc định:

“Làm part-time thì không phải đóng BHXH.”

Cần kiểm tra đồng thời:

• Loại hợp đồng;

• Bản chất công việc;

• Thời gian làm việc;

• Mức tiền lương;

• Mối quan hệ quản lý, điều hành giữa doanh nghiệp và người lao động.

3. GIÁM ĐỐC, NGƯỜI QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP CÓ HƯỞNG LƯƠNG

Người quản lý doanh nghiệp có hưởng tiền lương thuộc nhóm cần kiểm tra nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc theo quy định.

Nhóm này có thể bao gồm các chức danh quản lý doanh nghiệp theo pháp luật doanh nghiệp và pháp luật có liên quan.

Doanh nghiệp cần kiểm tra:

• Chức danh của người quản lý;

• Có hưởng tiền lương hay không;

• Mức tiền lương;

• Loại hình doanh nghiệp;

• Tình trạng tham gia BHXH hiện tại.

4. NGƯỜI QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP KHÔNG HƯỞNG LƯƠNG – ĐIỂM RẤT DỄ BỎ SÓT

Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật BHXH năm 2024 là mở rộng đối tượng BHXH bắt buộc đối với người quản lý doanh nghiệp không hưởng tiền lương theo quy định.

Quy định này áp dụng từ ngày 01/07/2025.

Ví dụ thường gặp:

Công ty TNHH một thành viên do một cá nhân làm chủ sở hữu, đồng thời giữ chức danh quản lý doanh nghiệp nhưng không nhận lương từ công ty.

Trước đây nhiều doanh nghiệp có suy nghĩ:

“Không hưởng lương thì không phải đóng BHXH.”

Theo quy định mới, doanh nghiệp cần kiểm tra lại vì không hưởng lương không còn đồng nghĩa với việc đương nhiên không thuộc diện BHXH bắt buộc.

Đây là nội dung các công ty nhỏ, công ty gia đình và công ty TNHH một thành viên nên đặc biệt lưu ý.

5. CHỦ HỘ KINH DOANH CŨNG CÓ TRƯỜNG HỢP THUỘC DIỆN BHXH BẮT BUỘC

Luật BHXH năm 2024 đã mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc sang một số chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh theo lộ trình do pháp luật quy định.

Do đó, không nên tư vấn chung rằng:

“Chủ hộ kinh doanh chỉ tham gia BHXH tự nguyện.”

Cần xác định cụ thể:

• Hộ kinh doanh đã đăng ký hay chưa;

• Phương pháp quản lý thuế;

• Chủ hộ thuộc nhóm nào;

• Thời điểm áp dụng nghĩa vụ BHXH bắt buộc theo quy định.

Từng trường hợp cần được kiểm tra riêng trước khi kết luận.

6. LAO ĐỘNG NƯỚC NGOÀI LÀM VIỆC TẠI VIỆT NAM

Người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam cũng có thể thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.

Đối với nhóm này, doanh nghiệp cần kiểm tra:

• Loại hợp đồng lao động;

• Thời hạn hợp đồng;

• Tuổi của người lao động;

• Có thuộc trường hợp di chuyển nội bộ doanh nghiệp hay không;

• Điều ước quốc tế có liên quan;

• Các trường hợp loại trừ khác theo quy định.

Không nên áp dụng chung một cách xử lý BHXH cho tất cả lao động nước ngoài.

7. KHÔNG CHỈ ĐÚNG ĐỐI TƯỢNG – CÒN PHẢI ĐÚNG TIỀN LƯƠNG ĐÓNG BHXH

Đối với người lao động hưởng tiền lương do doanh nghiệp quyết định, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH cần được xác định đúng theo pháp luật hiện hành.

Doanh nghiệp cần kiểm tra các khoản như:

• Mức lương theo công việc hoặc chức danh;

• Phụ cấp lương;

• Các khoản bổ sung khác thuộc thành phần tiền lương làm căn cứ đóng BHXH theo quy định.

Do đó, không nên chỉ nhìn vào một khoản “lương cơ bản” để xác định mức đóng nếu thực tế người lao động còn có những khoản thu nhập khác thuộc diện phải tính đóng BHXH.

8. KHÔNG NÊN ĐỒNG NHẤT BHXH, BHYT VÀ BHTN

Một lỗi khá phổ biến là cho rằng:

“Ai đóng BHXH thì đương nhiên BHYT và BHTN cũng áp dụng giống hệt.”

Thực tế, đối tượng tham gia BHXH, BHYT và BHTN phải được kiểm tra theo từng luật tương ứng.

Đặc biệt từ năm 2026, bảo hiểm thất nghiệp được thực hiện theo Luật Việc làm số 74/2025/QH15.

Vì vậy, đối với các trường hợp như:

• Người quản lý doanh nghiệp;

• Chủ hộ kinh doanh;

• Người lao động không trọn thời gian;

• Lao động nước ngoài;

• Người có nhiều hợp đồng lao động;

doanh nghiệp nên kiểm tra riêng nghĩa vụ đối với từng loại bảo hiểm.

9. DOANH NGHIỆP NÊN RÀ SOÁT BHXH NHƯ THẾ NÀO?

Thay vì chỉ kiểm tra danh sách những người hiện đang đóng BHXH, doanh nghiệp nên rà soát toàn bộ hồ sơ nhân sự thực tế.

BƯỚC 1:

Lập danh sách tất cả người đang làm việc tại doanh nghiệp, bao gồm:

• Nhân viên chính thức;

• Người làm việc không trọn thời gian;

• Cộng tác viên;

• Người làm việc theo hợp đồng khoán;

• Người quản lý doanh nghiệp;

• Lao động nước ngoài;

• Các trường hợp có thỏa thuận làm việc khác.

BƯỚC 2:

Kiểm tra bản chất từng mối quan hệ làm việc.

Cần xác định có:

• Công việc cụ thể;

• Tiền lương hoặc tiền công;

• Sự quản lý, điều hành;

• Sự giám sát;

• Thời gian làm việc;

• Trách nhiệm của các bên.

BƯỚC 3:

Kiểm tra riêng người quản lý doanh nghiệp.

Không chỉ kiểm tra người có hưởng lương mà còn cần xem xét người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương theo quy định mới.

BƯỚC 4:

Kiểm tra người lao động làm việc không trọn thời gian.

BƯỚC 5:

Kiểm tra lao động nước ngoài.

BƯỚC 6:

Đối chiếu tiền lương đang đóng BHXH với:

• Hợp đồng lao động;

• Phụ lục hợp đồng;

• Quy chế lương;

• Bảng lương;

• Phụ cấp;

• Các khoản bổ sung khác.

BƯỚC 7:

Nếu phát hiện bỏ sót đối tượng hoặc đóng thiếu mức phải đóng, doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh, truy đóng và xử lý kịp thời theo quy định.

10. VÌ SAO DOANH NGHIỆP NÊN KIỂM TRA SỚM?

Luật BHXH năm 2024 đã quy định rõ về chậm đóng và trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN.

Nghị định số 274/2025/NĐ-CP ngày 16/10/2025, có hiệu lực từ ngày 30/11/2025, tiếp tục quy định chi tiết việc xác định hành vi chậm đóng, trốn đóng và các biện pháp xử lý có liên quan.

Nếu doanh nghiệp bỏ sót người lao động thuộc diện bắt buộc trong thời gian dài, có thể phát sinh:

• Truy đóng số tiền còn thiếu;

• Khoản phải nộp thêm theo quy định;

• Xử phạt vi phạm hành chính;

• Ảnh hưởng đến quyền lợi BHXH, BHYT, BHTN của người lao động;

• Tranh chấp với người lao động;

• Các rủi ro pháp lý khác nếu hành vi có tính chất nghiêm trọng.

Điều quan trọng là doanh nghiệp nên chủ động rà soát định kỳ thay vì chờ đến khi cơ quan BHXH kiểm tra mới xử lý.

11. 05 TRƯỜNG HỢP DOANH NGHIỆP NÊN KIỂM TRA NGAY

Nếu doanh nghiệp đang có một trong các trường hợp sau thì nên rà soát lại hồ sơ BHXH:

• Có người làm việc thường xuyên nhưng đang ký “hợp đồng cộng tác viên”;

• Có nhân viên làm part-time nhưng chưa tham gia BHXH;

• Có Giám đốc hoặc người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương;

• Có lao động nước ngoài;

• Tiền lương đóng BHXH thấp hơn đáng kể so với tổng thu nhập cố định hằng tháng của người lao động.

Các trường hợp trên không đồng nghĩa chắc chắn doanh nghiệp đang sai, nhưng đều là những trường hợp cần kiểm tra kỹ theo pháp luật hiện hành.

12. CĂN CỨ PHÁP LÝ

• Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 ngày 29/06/2024, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025;

• Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc;

• Các quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 về tiền lương làm căn cứ đóng, mức đóng, chậm đóng và trốn đóng;

• Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/06/2025 của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025, quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về BHXH bắt buộc;

• Nghị định số 274/2025/NĐ-CP ngày 16/10/2025, có hiệu lực từ ngày 30/11/2025, quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN;

• Luật Việc làm số 74/2025/QH15 ngày 16/06/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 đối với các nội dung về bảo hiểm thất nghiệp;

• Các văn bản pháp luật hiện hành khác có liên quan.

13. KẾT LUẬN

Một trong những thay đổi quan trọng của chính sách BHXH hiện hành là mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.

Doanh nghiệp năm 2026 cần đặc biệt lưu ý:

Không phải chỉ nhân viên ký hợp đồng lao động toàn thời gian mới có thể thuộc diện đóng BHXH.

Người làm việc không trọn thời gian, người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, một số chủ hộ kinh doanh và lao động nước ngoài cũng có thể thuộc diện tham gia bắt buộc nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.

Đặc biệt:

TÊN GỌI CỦA HỢP ĐỒNG KHÔNG QUYẾT ĐỊNH HOÀN TOÀN NGHĨA VỤ BHXH.

Nếu bản chất thỏa thuận thể hiện quan hệ lao động thì doanh nghiệp cần kiểm tra nghĩa vụ tham gia BHXH theo quy định.

Việc rà soát đúng đối tượng ngay từ đầu giúp doanh nghiệp bảo đảm quyền lợi người lao động, hạn chế nguy cơ truy đóng và giảm rủi ro pháp lý về sau.

TƯ VẤN HƯƠNG LAN

Chia sẻ và cập nhật quy định pháp lý dành cho doanh nghiệp.

Hotline/Zalo: 0915 47 27 68

Website: tuvanhuonglan.vn

Nội dung cập nhật theo quy định pháp luật áp dụng đến tháng 08/2026.